Μια πολύ σημαντική εκδήλωση- συζήτηση έλαβε χώρα στο 2ο Δημοτικό σχολείο Π. Φαλήρου, στις 29 Μαΐου 2026. Θέμα του τα παιδιά και ο ρόλος των γονέων στην ψηφιακή εποχή. Καλεσμένος ομιλητής ήταν ο συγγραφέας του βιβλίου «Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή», Πέτρος Ρούσσος, καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ. Οργανωτής ήταν ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου. Το άνοιγμα των εργασιών έγινε από τη Γ.Γ του Συλλόγου κα Άννα Τζώρτζογλου.
Ο ομιλητής εστίασε σε όλα τα καίρια προβλήματα που δημιουργούν οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες και ιδίως τα κοινωνικά δίκτυα, τα οποία έχουν κυριαρχήσει στις προτιμήσεις των παιδιών και των εφήβων και σε μεγάλο βαθμό και στους ενήλικες επισημαίνοντας τους κινδύνους που μπορεί να κρύβονται πίσω από εξαρτήσεις και ευφυείς παγίδες άνομων συμφερόντων και πως να τις αντιμετωπίσουν οι γονείς, όταν πρόκειται για παιδιά όπως αυτά του δημοτικού αλλά και για τους ίδιους τους γονείς που συχνά – πυκνά πέφτουν και αυτοί θύματα στις παγίδες που στήνονται, ιδίως με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο ομιλητής για να χαρτογραφήσει τα κενά στην εκπαίδευση των παιδιών να αποκτήσουν προσόντα άμυνας σε διολισθήσεις γενικά, αλλά και στο διαδίκτυο ειδικά, έθεσε και ανέλυσε καίριες ερωτήσεις για τις σχέσεις γονέων - παιδιών στην καθημερινότητα που είναι και ο δείκτης φυσιολογικής ζωής που πρέπει να ζουν τα παιδιά:
Καυτά ερωτήματα που εκ των πραγμάτων τίθενται:
1. Πόσες φορές την εβδομάδα τρώτε όλοι μαζί ως οικογένεια γύρω από ένα τραπέζι;
2. Έχετε από μία τηλεόραση στα δωμάτια των παιδιών σας;
3. Πόσο καλά κοιμούνται τα παιδιά σας;
4. Πόσοι από σας αφήνετε τα παιδιά σας να βγουν από το σπίτι και να παίξουν με τους συνομηλίκους τους στη γειτονιά όπου ζείτε;
5. Πόσο αθλούνται τα παιδιά σας;
6. Πόσα παιδιά έχει η οικογένειά σας; Με άλλα λόγια, πόσα αδέρφια έχουν τα παιδιά σας;
7. Με ποιον/α μεγάλωσαν τα παιδιά σας;
8. Πόσες ημέρες και πόσες ώρες εργάζεστε εβδομαδιαίως; Πόσο σας βλέπουν τα παιδιά σας σε καθημερινή βάση και πόσο από αυτόν τον χρόνο περνάτε μαζί τους;
9. Πόσων ετών ήταν τα παιδιά σας το 2020 και πώς ανταποκρίθηκαν στη συνθήκη του εγκλεισμού λόγω της πανδημίας του Covid-19;
10. Πώς αντιδρούν τα παιδιά σας όταν τους αρνείστε κάτι που το θέλουν πολύ;
11. Γνωρίζετε καλά τους φίλους των παιδιών σας;
12. Πόσο διαφορετικό είναι το σχολείο που πηγαίνει το παιδί σας από το σχολείο που πηγαίνατε εσείς;
13. Πόσα βιβλία (έντυπα ή ψηφιακά) διαβάσατε εσείς και τα παιδιά σας την περασμένη χρονιά;
14. Πόσο καλά γνωρίζετε τα παιδιά σας; Είστε το πρώτο άτομο στο οποίο θα στραφούν για να αναζητήσουν βοήθεια, συμβουλή και συναισθηματική υποστήριξη;
Όπως εξήγησε ο ομιλητής οι παραπάνω ερωτήσεις δεν τίθενται για να φορτώσουν με ενοχές τους γονείς. Ενισχύουν το επιχείρημα πως η ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών και η εισαγωγή του Διαδικτύου και των έξυπνων κινητών δεν είναι η μόνη αλλαγή που έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια και έχει επίδραση στην ανάπτυξη των παιδιών μας. Τα σύγχρονα κοινωνικά φαινόμενα δεν μπορεί να οφείλονται μόνο στις αδηφάγες μεγάλες εταιρείες του κυβερνοχώρου, στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα και στην υπερκατανάλωση διαδικτυακού περιεχομένου.
Κατά την διάρκεια της ομιλίας έγινε εκτεταμένος διάλογος και ανταλλαγή εμπειριών
Συμπεράσματα από τη διάλεξη
Ο ομιλητής έδωσε άφθονη τροφή για σκέψη και προβληματισμό στους γονείς. Τι παιδιά θα έχουμε αν δεν μπορούμε στοιχειωδώς να τα μεγαλώσουμε με φυσιολογικούς όρους; Πώς όμως;
Φυσικά και υπάρχουν πελώρια προβλήματα στη ζωή των σύγχρονων κοινωνιών. Με την εισαγωγή και κυριαρχία των κοινωνικών δικτύων και την εξάρτηση των ανθρώπων από αυτά, η εποχή κωδικοποιείται ως «brain rot»» ή «εγκεφαλική σήψη» όπως την ονομάζει το λεξικό της Οξφόρδης ή σωστότερα «εγκεφαλική αποσύνθεση» όπως την είπε ο συγγραφέας που όπως βλέπουμε σήμερα μάλλον ταιριάζει σε κοινωνία σε αποσύνθεση με την ραγδαία αποκοινωνικοποίηση και «ατομικοποίηση» των ανθρώπων μέσω της των κοινωνικών δικτύων.
Με το έλλειμμα χρόνου, την εξάρτηση από την δουλειά και την καριέρα, τις οικονομικές κρίσεις, τη μείωση εισοδημάτων των υποκείμενων τάξεων, την παρακμή παραδοσιακών αξιών και πρακτικών στην οικογένεια και ευρύτερα στην υποβάθμιση του κοινωνικού κράτους και των κρατικών θεσμών και φορέων που μεταβιβάζουν όλο και περισσότερες κοινωνικές αρμοδιότητες στον ιδιωτικό χώρο και στις οικογένειες, οι οποίες και αυτές έχουν τη δική τους παρακμή, ως θεσμός και κύτταρο της κοινωνίας «δεν υπάρχει περιθώριο για τα παιδιά»!
Ο απόλυτος ατομισμός οδηγεί στον απομονωτισμό και αντικαθιστά κάθε κοινωνική διάσταση της ζωής. Έτσι τα παιδιά μένουν μόνα δενδρύλλια σε ένα τεράστιο πολεμικό πεδίο των πολυεθνικών των κοινωνικών δικτυώσεων οι οποίες επιχειρούν να τα μετατρέψουν σε εξαρτήματά τους.
Κανένας δεν αμφισβήτησε βέβαια τη χρησιμότητα των νέων τεχνολογιών και δεν σκέφτηκε ότι λύση θα ήταν η αποστροφή από τις νέες τεχνολογίες και η επιστροφή σε οπισθοδρομικές συνθήκες. Αυτό που πρέπει να ξέρουμε όμως είναι ότι αυτές πρέπει να βρίσκονται πάντα κάτω από τον έλεγχο των ανθρώπων και των κυβερνήσεων και όχι στα χέρια τεράστιων και ανεξέλεγκτων ιδιωτικών συμφερόντων. Να είναι βοηθοί των ανθρώπων στη ζωή τους και όχι άρπαγες αυτής.
Φαντασιώσεις και σκληρή πραγματικότητα
Όλοι έχουμε δει παιδιά να περπατάνε στο δρόμο και αντί να βλέπουν που πατούν να έχουν τα μάτια τους καρφωμένα στο κινητό. Ακριβώς τότε πατούν τις παγίδες του διαδικτύου που είναι η αφοσίωση σε αυτό, ωσάν το τεχνολογικό δημιούργημα των ανθρώπων, τα ψηφιακά μέσα, να έχουν αποκτήσει υπερφυσικές ιδιότητες οδηγώντας το παιδί όπου θέλουν! Είναι ο φετιχισμός του δημιουργήματος! Κι όμως ο άνθρωπος μόλις νοιώσει τη δύναμή του εξαφανίζονται όλες αυτές οι δοτές και φανταστικές ιδιότητες. Τα τεχνικά μέσα πρέπει να είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου όχι ο άνθρωπος στην υπηρεσία των τεχνικών μέσων σε όλες τις εποχές από καταβολής ανθρωπότητας.
Η αναστροφή στο χάσμα γενεών και η δραματική μείωση του χρόνου ζωής των δεξιοτήτων
Υπάρχει και το χάσμα γενεών. Οι γονείς διδάσκουν με την πείρα του παρελθόντος και τα παιδιά πρέπει να διδαχθούν για τον κόσμο του μέλλοντος. Μια αντίφαση που ξεπερνιέται μόνο όταν το παρελθόν μετατρέπεται από τους γονείς σε εφόδιο για το μέλλον. Πώς όμως όταν οι νέες τεχνολογίες ξεφεύγουν ταχύτερα από τη δυνατότητα των γονιών να τις αντιληφθούν και να τις αξιολογήσουν;
Για την ώρα απλώς βλέπουμε να κυριαρχεί το χάσμα γενεών εντελώς ανάποδα από το παρελθόν. Ενώ οι γέροι και οι παππούδες ήταν πάντα οι έμπειροι οδηγοί για τα εγγόνια, σήμερα βλέπουμε μια παράξενη αντίστροφή του χάσματος γενεών. Τα εγγόνια διδάσκουν στους παππούδες τους τις τεχνολογίες που είναι άκρως απαραίτητες για τη ζωή και στα γεράματα! Και όσο η τεχνολογία αποκτά ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή που μπορεί να απομνημονευθεί από τον μέσο άνθρωπο, τόσο περισσότερο ο σημερινοί γονείς θα απέχουν σε γνώσεις και ικανότητες και από τα παιδιά τους και από τα εγγόνια τους. Είναι ένας κίνδυνος αχρήστευσης των ηλικιωμένων με επικίνδυνες κοινωνικές προεκτάσεις. Χάνεται η αξία χρησιμότητάς τους! Κι αν πάμε στον εργασιακό τομέα η αχρήστευση των προσόντων και δεξιοτήτων σε ελάχιστο χρόνο από νέες απαιτούμενες, πετάνε στο περιθώριο παραγωγικές γενιές γιατί δεν προλαβαίνουν να εισάγουν και να αφομοιώσουν παραγωγικά τις νέες απαιτούμενες δεξιότητες λόγω μεγάλων μαθησιακών απαιτήσεων που έχουν μόνο τα μυαλά των νέων. Η «εγκεφαλική αποσύνθεση» μπορεί κάλλιστα να φωτογραφηθεί σε αυτές τις διαδικασίες για ηλικίες που αφοπλίζονται από τον πρώτο βαθμό χρήσης των νέων τεχνολογιών και των λογισμικών, περπατώντας στα κοινωνικά δίκτυα.
Για έναν μηχανισμό αποτροπής των κινδύνων και δημιουργικής αμφισβήτησης
Το «φάρμακο» στη παραζάλη του διαδικτύου που παίρνει τα παιδιά και τους εφήβους δεν μπορεί να είναι η απαγόρευση. Κάθε απαγόρευση έχει τους «ήρωες» που την παρακάμπτουν. Τα παιδιά τρέχουν πιο μπροστά από τις απαγορεύσεις. Και από τους γονείς επίσης. Λύση μπορεί να είναι μόνο η «δημιουργική αμφισβήτηση» της αόρατης μονοπρόσωπης εξουσίας που ασκούν τα κοινωνικά δίκτυα με την κατανόηση των κινδύνων που φέρουν. Κανένας κίνδυνος δεν αποτρέπεται αν το παιδί δεν τον κατανοήσει στις πραγματικές διαστάσεις του.
Το σταδιακό κτίσιμο ενός μηχανισμού δημιουργικής αποτροπής των κινδύνων, με απόκτηση προσόντων εκτίμησης και αξιολόγησης των πληροφοριών και των κινδύνων από το ίδιο το παιδί και τον έφηβο με τη συμβολή των γονέων, είναι η μόνη πραγματική λύση στο πρόβλημα της εξάρτησης και της διολίσθησης σε σκοτεινές διαδρομές με απρόβλεπτες συνέπειες. Κανένας δεν μπορεί να σώσει ένα παιδί αν το ίδιο δεν μάθει να αντιλαμβάνεται τους κινδύνους. Κάθε επιτυχία σε αυτό το επίπεδο είναι μια νίκη του παιδιού και της οικογένειας που θα διαρκέσει για χρόνια.
Γενεές γονέων σε τέτοιες περιπτώσεις κινδύνων για τα παιδιά τους, ιδίως στην ηλικία της εφηβικής αμφισβήτησης και περιπέτειας, άκουγαν με ιερή προσοχή ένα σοφό και πολύ διδακτικό τραγούδι: «Το δίχτυ», του 1983 σε στοίχους του Νίκου Γκάτσου και μουσική Σταύρου Ξαρχάκου! Η διαχρονική αξία του είναι φωνή και προειδοποίηση κινδύνου για κάθε νέα γενεά, ανεξαρτήτως του είδους του κινδύνου!
«Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή,
μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύχτι.
Έχε τα μάτια σου ανοιχτά βράδυ πρωί
γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίχτυ.
Αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς,
κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει,
μονάχος βρες την άκρη της κλωστής
κι αν είσαι τυχερός ξεκινά πάλι.
Αυτό το δίχτυ έχει ονόματα βαριά
που είναι γραμμένα σε επτασφράγιστο κιτάπι,
Άλλοι το λεν του κάτω κόσμου πονηριά
κι άλλοι το λεν της πρώτης άνοιξης αγάπη».
https://www.youtube.com/watch?v=voNPM8Cukz0&list=RDvoNPM8Cukz0&start_radio=1
Σε ποιες συνθήκες θα κτίσουμε τα προσόντα και τις άμυνες των παιδιών;
Πώς όμως οι γονείς, η οικογένεια μπορούν να διαθέσουν τον απαραίτητο χρόνο μάθησης και διδαχής των κινδύνων στα παιδιά; Στη σημερινή, από παντού ανοχύρωτη, κοινωνία είναι ανοχύρωτη και η οικογένεια και οι γονείς από τις επιθέσεις αθέμιτων συμφερόντων που είναι ικανά να οδηγήσουν τις νέες γενεές στην καταστροφή προκειμένου να κερδίσουν, διαθέτοντας μάλιστα τεράστια δύναμη που ξεπερνά και τη δύναμη των κρατών και των κυβερνήσεων!
Φαίνεται άλυτο το πρόβλημα ενώ διαισθανόμαστε την πιθανή απώλεια των παιδιών μας στο άμεσο μέλλον.
Η λύση
Τίποτα όμως δεν είναι άλυτο για τους ανθρώπους και τους λαούς, όταν πρόκειται να υπερασπίσουν τα παιδιά τους. Ας θυμηθούμε εδώ τις λύκαινες που δεν χρειάζονται πολλές στροφές για να υπερασπίσουν με τη ζωή τους τα λυκόπουλα. Έτσι αυτό το παρεξηγημένο είδος επιβίωσε από τα βάθη της προϊστορίας. Απλώς ίσως οι άνθρωποι πρέπει να φτάσουν σε μαζικό «αμήν» για να αντιδράσουν ανατρεπτικά, μαζικά. Τότε κανένας δεν νικάει τους λαούς.
Αυτό είναι το δύσκολο. Η συνειδητοποίηση του κινδύνου που τους απειλεί και η μετάβαση από την παθητικότητα και τη μοιρολατρία στην οργανωμένη αντίδραση.
Το είχε περιγράψει πολύ σοφά από τη δεκαετία του 1950 ο ποιητής Κώστας Βάρναλης θέλοντας να ξυπνήσει τους λαούς που υπέμεναν τα πάντα, όπως τα συμπαθή τετράποδα γαϊδουράκια, γιατί δεν καταλάβαιναν την πραγματική τους δύναμη:
«Άιντε θύμα άιντε ψώνιο άιντε σύμβολο αιώνιο
Aν ξυπνήσεις μονομιάς θα 'ρθει ανάποδα ο ντουνιάς»
Κ. Βάρναλης: «Η μπαλάντα του κυρ' Μέντιου».
Λύσεις υπάρχουν, ενεργή κοινωνία απαιτούν. Και αυτή πρέπει να γίνουμε εμείς.
· Οι φωτογραφίες διαδικτύου είναι ελευθέρας χρήσης από την pixabay.com
.jpg)
